ઉ. કોરિયા : કિડનેપિંગ, ફિલ્મ ઓર ધોખા

અત્યાર સુધી દુનિયાના અનેક દેશોના વડાઓએ સિંગાપોરની મુલાકાત લીધી હશે, પરંતુ ઈતિહાસમાં આજ સુધી ક્યારેય કોઈ નેતાને આવકારવા સિંગાપોરની ગલીઓમાં આટલા લોકો જમા નથી થયા. આપણા મહાન નેતાને આદર આપવા લોકો રસ્તા પર ઊભરાઈ રહ્યા છે. આપણા પૂજનીય નેતા તેમની અસામાન્ય રાજકીય કુનેહથી જટિલ વૈશ્વિક રાજકારણને યોગ્ય દિશામાં લઇ જઇ રહ્યા છે...

પ્રશંસાથી ફાટ-ફાટ થઇ રહેલા શબ્દો ઉત્તર કોરિયાના શાસક કિમ જોંગ ઉન માટે કહેવાયા છે. ઉત્તર કોરિયાએ પોતાના 'મહાન' નેતા અને અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથેની 'ઐતિહાસિક' મુલાકાત વિશે ૪૨ મિનિટની ડોક્યુમેન્ટ્રી બનાવી છે. કોરિયન સેન્ટ્રલ ટેલિવિઝને બનાવેલી આ શોર્ટ ફિલ્મમાં કિમ જોંગ ઉનના એટલા બધા વખાણ કરાયા છે કે, 'ખુશામત' શબ્દ પણ ઓછો પડે. મૂળ કોરિયન વોઇસ ઓવરમાં બનાવેલી આ ફિલ્મ યૂ ટ્યૂબ પર અંગ્રેજીમાં પણ જોવા મળે છે. તેમાં કિમ જોંગ ઉનને 'વેરી ટેલેન્ટેડ' કહેનારા ટ્રમ્પને પણ 'કુશળ' નેતા તરીકે રજૂ કરાયા છે. ચીવટપૂર્વક એડિટ કરાયેલી આ ફિલ્મમાં કિમ જોંગ ઉન બોલતા હોય ત્યારે ટ્રમ્પ ધ્યાનથી સાંભળતા હોય અને ક્યારેક હકારમાં માથું હલાવતા હોય એવા ‘રમૂજી’ દૃશ્યો પણ જોવા મળે છે.

એક સમયે કિમ જોંગને 'રોકેટ મેન' કહીને ઉત્તર કોરિયાને ખેદાનમેદાન કરી નાંખવાની ધમકી આપનારા ટ્રમ્પ માટે હવે તેઓ 'રોક સ્ટાર' કહે છે. એવી જ રીતે, ટ્રમ્પને 'માનસિક રીતે વિકૃત અમેરિકન ડોસો' કહેનારા કિમ જોંગ માટે ટ્રમ્પ હવે 'રિસ્પેક્ટેબલ ફ્રેન્ડ' છે.

***

કિમ જોંગ ઉનને ફિલ્મોનું વળગણ વારસામાં મળ્યું છે. તેમના પિતા કિમ જોંગ ઇલે ઉત્તર કોરિયાની ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રીને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ લઈ જવા એવું પરાક્રમ કર્યું હતું, જે આજેય ઉત્તર કોરિયાના સરમુખત્યારશાહી ઈતિહાસનું સૌથી બદનામ પ્રકરણ છે. વિગતે વાત કરીએ. 

સિત્તેરના દાયકામાં ઉત્તર કોરિયાના સર્વસત્તાધીશ નેતા કિમ ઇલ સંગ હતા. ૧૯૪૮માં ઉત્તર કોરિયાનું સર્જન થયું ત્યારથી તેઓ ઉત્તર કોરિયામાં 'રાજ' કરી રહ્યા હતા. કિમ ઇલ સંગ ચાર દાયકાથી પણ વધુ સમય સુધી સર્વોચ્ચ પદે રહીને શાસન કરનારા વિશ્વના એકમાત્ર બિન-રાજવી (નોન-રોયલ) નેતા છે. કિમ ઇલ સંગે બે લગ્ન કર્યા હતા, જે થકી તેમને છ સંતાન હતા. આ સંતાનોમાં સૌથી મોટા અને અત્યંત મહત્ત્વાકાંક્ષી પુત્ર કિમ જોંગ ઇલની ઉત્તર કોરિયામાં ફેં ફાટતી હતી. કિમ જોંગ ઇલે ૧૯૬૬માં ફક્ત ૨૫ વર્ષની ઉંમરે જ પિતાની મંજૂરીથી ઉત્તર કોરિયાનું સૌથી મહત્ત્વનું ગણાતું પ્રોપેગેન્ડા એન્ડ એજિટેશન ડિપાર્ટમેન્ટ (બોલો, ત્યાં આવું પણ સત્તાવાર ખાતું છે) સંભાળી લીધું હતું. આ વિભાગ હેઠળ ઉત્તર કોરિયાની સરકાર ફિલ્મો, નાટકો અને પુસ્તક પ્રકાશન કરીને લોકોમાં દેશપ્રેમ અને રાષ્ટ્રવાદનું તત્ત્વ જળવાઈ રહે તેનું બરાબર ધ્યાન રાખતી.

૧૯૪૮માં ઉત્તર કોરિયાની રચના થઇ ત્યારથી ૧૯૯૪ સુધી મૃત્યુપર્યંત
શાસન કરનારા કિમ ઇલ  સંગ (ડાબે) અને તેમના પુત્ર કિમ જોંગ ઇલ

આ વિભાગનું કામ હાથમાં લેતા જ કિમ જોંગ ઇલના શેતાની દિમાગમાં એક વિચાર ઝબક્યો. કિમ જોંગ ઇલ ઉત્તર કોરિયાની ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્યાતિ અપાવવા ઈચ્છતો હતો. એ માટે તેને સિનેમાની આર્ટ અને બિઝનેસનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન ધરાવતા ફિલ્મ સર્જકોની જરૂર હતી. પાડોશી દેશ દક્ષિણ કોરિયા દુનિયા સાથે જોડાયેલું હોવાથી ત્યાં ખૂબ સારી ફિલ્મો બનતી અને દુનિયાભરમાં વખણાતી પણ ખરી. સિનેમાનું બહોળું જ્ઞાન ધરાવતા કિમ જોંગ ઇલને આ વાત ખૂબ જ ખૂંચતી. તેની પાસે હોલિવૂડ અને હોંગકોંગની વીસેક હજાર ફિલ્મોનું કલેક્શન હતું. શોન કોનેરી અને એલિઝાબેથ ટેલર તેના પ્રિય કલાકારો હતા. ૧૯૭૩માં તેણે 'આર્ટ ઓફ સિનેમા' નામનું પુસ્તક પણ લખ્યું હતું. કિમ જોંગ ઇલના પુત્ર કિમ જોંગ ઉન આજેય આ પુસ્તકમાં રજૂ કરાયેલી 'પ્રચારની થિયરી'નો કલા અને સિનેમા ક્ષેત્રે ચુસ્ત અમલ કરે છે.

એ વર્ષોમાં દક્ષિણ કોરિયામાં શીન સાંગ-ઓક સૌથી પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર હતા. અગાઉ તેમણે ચોઇ ઇયુન-હી ઉર્ફ મેડમ ચોઇ નામની દક્ષિણ કોરિયાની અભિનેત્રી સાથે લગ્ન કર્યા હતા. કોરિયન ઉપખંડ, હોંગકોંગ અને ચીન જેવા દેશોમાં પણ તે સૌથી ગ્લેમરસ દંપતિ ગણાતું. આ દંપતિએ શીન સ્ટુડિયો હેઠળ બનાવેલી અનેક ફિલ્મો દક્ષિણ કોરિયામાં અને દુનિયાભરના ફિલ્મ ફેસ્ટિવલોમાં વખણાઈ હતી. જોકે, ૧૯૭૬માં શીન સાંગ-ઓકના અન્ય એક અભિનેત્રી સાથેના સંબંધથી બે બાળક હોવાની વાત બહાર આવતા ચોઇએ તેમની સાથે છૂટાછેડા લઇ લીધા હતા.

કિમ જોંગ ઇલે મનોમન નક્કી કર્યું કે, આ બંનેનું અપહરણ કરીને ઉત્તર કોરિયા લઇ આવીએ તો આપણે પણ ઉત્તમ ફિલ્મો બનાવી શકીએ. કિમ જોંગ ઇલના આદેશ પ્રમાણે ઉત્તર કોરિયાના જાસૂસોએ ૨૨મી જાન્યુઆરી, ૧૯૭૮ના રોજ હોંગકોંગના રિપલ્સ બે એરિયામાંથી ચોઇનું અપહરણ કરી લીધું. ચોઇ અચાનક ગાયબ થઇ જતાં હોબાળો મચી ગયો, પરંતુ કોઈ જાણતું ન હતું કે તેઓ ક્યાં છે. કિમ જોંગ ઇલે ચોઇને ઉત્તર કોરિયાના દરિયા કિનારાના નામ્પો શહેરમાં લાવવાનો હુકમ કર્યો હતો. નામ્પોમાં ચોઇને એક ભવ્ય વિલામાં બંદી બનાવી લેવાયા, પરંતુ તેમને એક અભિનેત્રીને છાજે એવી તમામ સુખસુવિધા અપાઈ.

કિમ જોંગ ઇલ વૃદ્ધાવસ્થામાં પોતાના પુત્ર અને ઉત્તર કોરિયાના
વર્તમાન શાસક કિમ જોંગ ઉન સાથે

ચોઇ તો કોરિયાની લોકસંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને ભૂગોળથી સારી રીતે વાકેફ હતા જ, પરંતુ કિમ જોંગ ઇલની આગેવાનીમાં તેમને સમગ્ર ઉત્તર કોરિયાનો પ્રવાસ કરાવાયો. રાજધાની પ્યોંગયાંગના સ્મારકો, મ્યુઝિયમો અને અન્ય મહત્ત્વના સ્થળો બતાવાયા. કિમ જોંગ ઇલે પોતાના પિતા અને ઉત્તર કોરિયાના તત્કાલીન સર્વસત્તાધીશ કિમ ઇલ સંગની સિદ્ધિઓનું જ્ઞાન આપવા ચોઇ માટે એક ખાસ શિક્ષકની નિમણૂક કરી. કિમ જોંગ ઇલ ચોઇને અવારનવાર ફૂલો, બ્રાન્ડેડ કોસ્મેટિક્સ અને જાપાનીઝ લોન્જરી મોકલતો અને હાઇફાઇ પાર્ટી યોજે ત્યારે 'આઇ કેન્ડી' તરીકે તેને સાથે રાખતો. એટલું જ નહીં, ચોઇ ઉત્તર કોરિયા માટે સારામાં સારી ફિલ્મો બનાવશે એવી આશામાં ફિલ્મ, મ્યુઝિક શૉ અને ઓપેરા જોવા પણ લઇ જતો.

શીન સાંગ-ઓકે પણ ચોઇને શોધવાના પ્રયાસ કર્યા, પરંતુ તેમનો પતો ન મળ્યો. થોડા સમય પછી શીન સાંગ-ઓકના શીન સ્ટુડિયોનું લાયસન્સ પણ રદ થઇ ગયું. આ સ્થિતિમાં તેમણે દુનિયાના ઘણાં દેશોમાં ફિલ્મ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, જેથી તેઓ રેસિડન્ટ વિઝા લઇને સ્થાયી થઇ શકે. એ પછી શીને પણ બીજા લગ્ન કરી લીધા. આ રીતે છ મહિના વીતી ગયા. આ દરમિયાન શીન પણ કોઈ કામ માટે હોંગકોંગ ગયા અને કિમ જોંગ ઇલે તેમનું પણ અપહરણ કરાવી લીધું. શીનને ચોઇની જેમ ભવ્ય વિલામાં રહેવાની વ્યવસ્થા કરીને ફિલ્મો બનાવવાનો હુકમ કરાયો. જોકે, નજરકેદમાં રહીને ફિલ્મ બનાવવાની તેમણે ચોખ્ખી ના પાડી અને બે વાર ભાગવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો. આ કારણસર કિમ જોંગ ઇલે તેમને બે વર્ષથી વધુ સમય જેલમાં ધકેલી દીધા હતા.

કિમ જોંગ ઇલ (ડાબે)ની સાથે ચોઇ ઇયુન-હી અને શીન સાંગ-ઓક

કિમ જોંગ ઇલે જેલમાં જ શીન સાંગ-ઓકને 'ઉત્તર કોરિયાના મૂલ્યો'ની તાલીમ આપવાની વ્યવસ્થા કરી. શીનને ધીરજપૂર્વક સમજાવવામાં આવ્યું કે, તેમનું અપહરણ કરીને ઉત્તર કોરિયા કેમ લાવવામાં આવ્યા છે? છેવટે ૧૯૮૩માં કિમ જોંગ ઇલે એક ભવ્ય ડિનર પાર્ટીનું આયોજન કર્યું. એ પાર્ટીમાં તેણે શીનની સાથે ચોઇને પણ લઇ આવવાનો હુકમ કર્યો. એ વખતે શીનને ખબર પડી કે, કિમ જોંગ ઇલે ચોઇને પણ અહીં બંદી બનાવી લીધી હતી. એ પાર્ટીમાં કિમ જોંગ ઇલે બંનેને ઉત્તર કોરિયા માટે ફિલ્મો બનાવાવનું તેમજ ફરી એકવાર પરણી જવાનું સૂચન કર્યું. આ સૂચનનો શીન અને ચોઇએ સ્વીકાર કર્યો. છેવટે ૧૯૮૩માં શીન સાંગ ઓક અને મેડમ ચોઇએ ઉત્તર કોરિયા માટે ફિલ્મો બનાવવાનું શરૂ કર્યું.

આ દંપત્તિની મદદથી ઉત્તર કોરિયાએ કોરિયન ભાષામાં સાતેક ફિલ્મ બનાવી. આ બધી જ ફિલ્મના ડિરેક્ટર શીન છે, જ્યારે પ્રોડયુસર કિમ જોંગ ઇલ. તેમણે ૧૯૮૫માં 'સૉલ્ટ' નામની ફિલ્મ બનાવી. એ ફિલ્મ માટે મેડમ ચોઇને મોસ્કો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં બેસ્ટ એક્ટ્રેસનો એવોર્ડ મળ્યો. આ દંપત્તિએ ઉત્તર કોરિયા માટે છેલ્લે 'પુલ્ગાસારી' નામની ફિલ્મ બનાવી, જે ૧૯૫૪માં આવેલી જાપાનની 'ગોડઝિલા' ફિલ્મની નબળી નકલ હતી. શીન અને મેડમ ચોઇ ઉત્તમ કળાત્મક ફિલ્મો બનાવી શકતા હતા, પરંતુ ફિલ્મ બનાવતી વખતે તેમણે ઉત્તર કોરિયાના શાસકોનો પ્રચાર થાય તેનું પૂરતું ધ્યાન રાખવું પડતું.

મેરેલિન મનરોએ ૧૯૫૩માં કોરિયાની મુલાકાત લીધી ત્યારે ચોઇ ઇયુન હી સાથે

આ રીતે ઉત્તર કોરિયામાં આઠેક વર્ષ વીતાવ્યા પછી, ૧૯૮૬માં, શીન અને ચોઇને વિયેના ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં જવાની તક મળી. ત્યાં પહોંચતા જ તેમણે ઓસ્ટ્રિયાસ્થિત અમેરિકન દૂતાવાસનો સંપર્ક કરીને રાજકીય શરણ લઇ લીધું. આ અપહરણનો તેમને એટલો આઘાત લાગ્યો હતો કે, અમેરિકાના વર્જિનિયા સ્ટેટમાં તેઓ બે વર્ષ રહ્યા, પરંતુ પોતાના વતન દક્ષિણ કોરિયામાં કોઇનો સંપર્ક સુદ્ધા ના કર્યો. અમેરિકામાં સીઆઈએ અને એફબીઆઈએ તેમને સંપૂર્ણ રક્ષણ આપ્યું હતું. એટલે કિમ જોંગ ઇલે અમેરિકા પર શીન સાંગ-ઓક અને મેડમ ચોઇનું અપહરણ કરવાનો આરોપ મૂક્યો. આ દંપત્તિ દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદનને પણ ઉત્તર કોરિયાએ 'અમેરિકા દ્વારા જબરદસ્તીથી બોલાવડાવેલા શબ્દો' કહીને ફગાવી દીધા. બાદમાં શીન અને ચોઇ લોસ એન્જલસ જતા રહ્યા. ત્યાં શીન સાંગ-ઓકે પોતાનું નામ બદલીને 'સિમોન શીન' કરી નાખ્યું અને 'નિન્જા' આધારિત ત્રણેક ફિલ્મો બનાવી.

નેવુંના દાયકામાં શીન અને ચોઇ દક્ષિણ કોરિયા પરત જવાનું વિચારતા હતા, પરંતુ તેમને ડર હતો કે, ઉત્તર કોરિયાએ અપહરણ કર્યું હતું એ વાત કોઇ માનશે નહીં તો? આમ છતાં, ૧૯૯૪માં શીન હિંમતપૂર્વક દક્ષિણ કોરિયા પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે ફરી એકવાર ફિલ્મો બનાવવાનું શરૂ કર્યું. એજ વર્ષે તેમને કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલના જ્યૂરી તરીકે આમંત્રણ મળ્યું. ૧૧મી એપ્રિલ, ૨૦૦૬ના રોજ હિપેટાઇટિસના કારણે ૭૯ વર્ષની ઉંમરે શીનનું મૃત્યુ થયું. એ વખતે તેઓ ચંગીઝ ખાન પર મ્યુઝિકલ શૉ તૈયાર કરી રહ્યા હતા. ૧૨મી એપ્રિલ, ૨૦૦૬ના રોજ 'ગોલ્ડ ક્રાઉન કલ્ચરલ મેડલ' (મરણોત્તર)થી તેમનું સન્માન કરાયું, જે કળા ક્ષેત્રે અપાતો દક્ષિણ કોરિયાનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર છે. શીનના મૃત્યુ પછી ચોઇ પણ એકલા પડી ગયા હતા. ૧૯૯૯માં તેઓ પણ કાયમ માટે દક્ષિણ કોરિયા જતા રહ્યા, જ્યાં ૧૬મી એપ્રિલ, ૨૦૧૮ના રોજ ડાયાલિસિસ વખતે ૯૧ વર્ષની વયે તેમનું મૃત્યુ થયું.

મેડમ ચોઇએ એકવાર કહ્યું હતું કે, ફિલ્મો બનાવવા મારું અપહરણ કરવા બદલ કિમ જોંગ ઇલને હું કદી માફ નહીં કરું...

ઉત્તર કોરિયાની સાયબર વોર ક્ષમતાના લેખાજોખા

સોની એન્ટરટેઇનમેન્ટ કંપનીએ ઉત્તર કોરિયાના માથાફરેલ સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉન કિમ જોંગ ઉનની ઠેકડી ઉડાવતી 'ધ ઈન્ટરવ્યૂ' નામની પોલિટિકલ કોમેડી ફિલ્મ બનાવી એ પછી તેના પર થયેલા સાયબર હુમલાના આઘાતમાંથી કંપનીના સંચાલકો હજુ પણ બહાર આવ્યા નથી. આ ફિલ્મ રિલીઝને પગલે ઉત્તર કોરિયાએ આતંકવાદી હુમલાની ધમકી આપી હોવાથી અમેરિકા સ્વાભાવિક રીતે જ સાયબર હુમલા માટે દોષનો ટોપલો ઉત્તર કોરિયા પર ઢોળે છે. પરંતુ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, ટેક્નોલોજીની દૃષ્ટિએ સજ્જ એવી હાઈટેક સોની કંપની પર સાયબર હુમલો કરવાની ઉત્તર કોરિયા જેવા પછાત દેશ પાસે ક્ષમતા છે? આ સવાલોનો જવાબ મેળવતા પહેલાં એક ફિલ્મના કારણે કોઈ ફિલ્મી પ્લોટ જેવી સમગ્ર ઘટનાની ટૂંકમાં જાણકારી.

ફિલ્મ બનાવવા જતા 'ફિલમ' ઉતરી

'ધ ઈન્ટરવ્યૂ' ફિલ્મની વાર્તા સ્કાયલાર્ક નામના અમેરિકાના જાણીતા ટોક શોના હોસ્ટ ડેવ સ્કાયલાર્ક અને તેના પ્રોડયુસર એરન રેપોપોર્ટની આસપાસ ગૂંથાયેલી છે. અમેરિકાની જાસૂસી સંસ્થા સીઆઈએ આ બંનેની મદદથી કિમ જોંગ ઉનનો ઈન્ટરવ્યૂ લેવાના બહાને તેની હત્યાનું કાવતરું ઘડે છે. આ ફિલ્મથી ઉત્તર કોરિયા છંછેડાય છે અને અમેરિકાને ધમકી આપે છે કે, જો ફિલ્મ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર કોલમ્બિયા પિક્ચર્સ રિલીઝ માટે થોડું પણ આગળ વધશે તો અમે તમારી સામે 'દયાહીન' પગલાં લઈશું. આ ધમકીથી ગભરાઈને સોની પિક્ચર્સ એન્ટરટેઈનમેન્ટ (કોલમ્બિયા પિક્ચર્સની પેરેન્ટ કંપની) નવેમ્બરમાં રિલીઝ થનારી 'ધ ઈન્ટરવ્યૂ'ની ડિસેમ્બર સુધી પાછી ઠેલે છે. આ દરમિયાન કંપની કિમ જોંગ ઉનની હાંસી ઉડાવતા અનેક દૃશ્યો પર કાતર ફેરવે છે.

‘ધ ઈન્ટરવ્યૂ’ના એક દૃશ્યમાં એરન રેપોપોર્ટ (સેઠ રોજન)
અને ડેવ સ્કાયલાર્ક (જેમ્સ ફ્રાન્કો)

આમ છતાં, નવેમ્બરમાં પોતાને 'ગાર્ડિયન ઓફ પીસ' તરીકે ઓળખાવતું એક હેકર જૂથ સોની પિક્ચર્સ એન્ટરટેઈન્મેન્ટની કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ હેક કરીને કંપનીને કરોડોના ખાડામાં ઉતારી દે છે. નવેમ્બરના સાયબર હુમલા પછી છેક ૧૬મી ડિસેમ્બરે આ જૂથ ફરી ફરી એકવાર સાયબર હુમલો કરીને 'ધ ઈન્ટરવ્યૂ'ને સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ કરાય તો આતંકવાદી હુમલાની ધમકી આપે છે. આ ધમકી પછી ૧૭મી ડિસેમ્બરે અમેરિકાના મોટા ભાગના સિનેમાઘરો સુરક્ષાના કારણોસર ફિલ્મ શો રદ્ કરે છે. છેવટે દબાણને વશ થઈને સોની કંપની ૨૪મી ડિસેમ્બરે પસંદગીના સિનેમાઘરોમાં અને ૨૫મી ડિસેમ્બરે ઓનલાઈન રેન્ટલ, પરચેઝ ધોરણે ફિલ્મ રિલીઝ કરે છે. જોકે, આ વિવાદો પછીયે ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થાય છે. આમ, સોની માટે 'ધ ઈન્ટરવ્યૂ' ઐતિહાસિક રીતે 'મોંઘી' ફિલ્મ સાબિત થાય છે.

ઉત્તર કોરિયા પાસે સાયબર આર્મી?

'ધ ઈન્ટરવ્યૂ'ની રિલીઝ સામે સૌથી મોટો વાંધો ઉત્તર કોરિયાને હતો અને સોની પરના સાયબર હુમલાને તે  ખુલ્લેઆમ યોગ્ય ઠેરવે છે. બસ, આ કારણથી ઉત્તર કોરિયા પર શંકા થવી સ્વાભાવિક છે. જોકે, ઉત્તર કોરિયમાં મોટા ભાગના લોકોએ ઈન્ટરનેટ જોયું સુદ્ધાં નથી. દેશમાં લાખો લોકો ગરીબીમાં સબડે છે અને કુપોષણથી પીડાય છે. પરંતુ દક્ષિણ કોરિયાની જાસૂસી એજન્સીઓનો દાવો છે કે, ઉત્તર કોરિયા પાસે વિશ્વના કોઈ દેશ પાસે ના હોય એવું સાયબર આર્મી છે. વર્ષ ૨૦૧૦માં દક્ષિણ કોરિયાની ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીએ ઉત્તર કોરિયાના વર્ષ ૨૦૦૯ના કેટલાક ગુપ્ત દસ્તાવેજો જાહેર કરીને સાબિત કર્યું હતું કે, ઉત્તર કોરિયા પાસે બેથી ત્રણ હજાર જેટલા પ્રોફેશનલ હેકર છે. આ હેકરોને હાઈટેક કમ્પ્યુટર સ્કૂલમાં તાલીમ અપાય છે. આ સાયબર આર્મીનો મુખ્ય હેતુ દક્ષિણ કોરિયા પર સાયબર હુમલા કરવાનો હોય છે. તેઓ દક્ષિણ કોરિયા પર સતત સાયબર હુમલાની પ્રેક્ટિસ કરીને હેકિંગ કૌશલ્યની ધાર કાઢતા રહે છે, જેમાંના કેટલાક હેકરો ચીનમાં પણ કાર્યરત છે. છેલ્લાં બે દાયકામાં આ હેકરોએ છેતરામણાં માલવેર વિકસાવવામાં પણ મહારથ હાંસલ કરી  લીધી છે.

કિમ જોંગ ઉન સાયબર આર્મીના અધિકારીઓ સાથે?

ઉત્તર કોરિયાની સરમુખત્યારશાહીના અનેક વિરોધીઓ દક્ષિણ કોરિયા ભાગી જવામાં સફળ થયા છે, જેમાંના એક પ્રોફેસર કિમ હ્યુન્ગ કવાન્ગ પણ છે. પ્રો. કવાન્ગે  દક્ષિણ કોરિયામાં રહેતા ઉત્તર કોરિયનો માટે ઓક્ટોબર ૨૦૦૮માં નોર્થ કોરિયા ઈન્ટલેક્ચ્યુઅલ્સ સોલિડારિટી નામના જૂથની રચના કરી છે. પ્રો. કવાન્ગ ઉત્તર કોરિયાની પ્યોંગયાંગ કમ્પ્યુટર ટેક્નોલોજી યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓને કમ્પ્યુટર ટેક્નોલોજીની તાલીમ આપતા હતા.  સોની પરના સાયબર હુમલા બાદ પ્રો. કવાન્ગે મીડિયા સમક્ષ દાવો કર્યો છે કે, વર્ષ ૨૦૦૩માં ઉત્તર કોરિયાથી ભાગીને દક્ષિણ કોરિયા પહોંચ્યો એ પહેલાં મેં ત્યાંના ઔદ્યોગિક શહેર હેમહંગની યુનિવર્સિટીમાં બે દાયકા સુધી વિદ્યાર્થીઓને હેકિંગની તાલીમ આપી હતી. આ દરમિયાન અનેક તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને વધુ તાલીમ માટે ચીન અને રશિયા પણ મોકલાતા હતા. વર્ષ ૨૦૦૯માં ઉત્તર કોરિયાના સ્વ. વડા કિમ જોંગ ઈલે દેશના 'સાયબર કમાન્ડ'ની ક્ષમતા ત્રણ હજાર કરવાનો હુકમ કર્યો હતો.

અમેરિકા અને દક્ષિણ કોરિયાની ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ માને છે કે, ઉત્તર કોરિયા આક્રમક રીતે પોતાની  સાયબર વોર ક્ષમતા વધારી રહ્યું છે કારણ કે, ન્યુક્લિયર બોમ્બની સરખામણીએ માલવેર બનાવવા સસ્તા  છે. માલવેર બનાવવામાં સમય પણ ઓછો લાગે છે. સાયબર હુમલા કરવામાં ઓળખ છતી થઈ જવાની સંભાવના પણ નહીવત હોય છે. વળી, પાકિસ્તાનનું એકમાત્ર લક્ષ્યાંક જેમ ભારત હોય છે એમ ઉત્તર કોરિયાની યુદ્ધ નીતિના કેન્દ્રસ્થાને દક્ષિણ કોરિયા હોય છે. વિશ્વના સૌથી હાઈટેક દેશોમાંના એક દક્ષિણ કોરિયાનું આઈટી નેટવર્ક વિશાળ છે, જ્યારે પછાત ઉત્તર કોરિયામાં ગણ્યા ગાંઠયા લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા હોવાથી ઉત્તર કોરિયાએ સાયબર યુદ્ધમાં કશું ગુમાવવાનું નથી.

શંકા કરવામાં પણ શંકા-કુશંકા

આ સાયબર હુમલા પાછળ ઉત્તર કોરિયાનો હાથ હોવાના મજબૂત ટેકનિકલ કારણો પણ છે. સોની પર જે પ્રકારના માલવેર (કમ્પ્યુટરને નુકસાન કરતા અને હેકરોને કમ્પ્યુટરનો કન્ટ્રોલ મળી જાય એવા છેતરામણા કોડ)થી સાયબર હુમલો કરાયો હતો એવા જ કોડનો ઉપયોગ ઉત્તર કોરિયા આ પહેલાં પણ કરી ચૂક્યું છે. સોની પરના સાયબર હુમલામાં જે માલવેરનો ઉપયોગ કરાયો છે તેનું એન્ક્રિપ્શન અલગોરિધમ, ડેટા ડિલિશન મેથડ અને કોમ્પ્રોમાઈઝ્ડ નેટવર્ક પણ પહેલાંના માલવેર જેવા જ છે. આ માલવેર વિકસાવવા કોરિયન ભાષાનો જ ઉપયોગ કરાયો છે. આ ઉપરાંત એફબીઆઈની સાયબર વિંગે ટ્રેક કરેલા ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (આઈપી) એડ્રેસ પણ ઉત્તર કોરિયા સાથે સંકળાયેલા છે. દક્ષિણ કોરિયા પર જુલાઈ ૨૦૦૯થી માર્ચ ૨૦૧૩ સુધી અનેક મોટા સાયબર હુમલા થયા છે, જેમાં 'ભૂતિયા' કમ્પ્યુટરની મદદથી સરકારી વેબસાઈટો પર ટ્રાફિક સર્જીને કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ લકવાગ્રસ્ત કરી દેવી, બેંકિંગ સિસ્ટમ ખોરવી નાંખવી અને અખબારોની વેબસાઈટો પરથી એડિટોરિયલ ડેટા ડિલિટ કરી દેવા જેવા હુમલા સામેલ છે.

સોનીની વેબસાઈટ પર ‘ગાર્ડિયન ઓફ પીસ’નો ચેતવણી આપતો સંદેશ

ઉત્તર કોરિયાના દોરીસંચારની શક્યતા ધરાવતા આ સાયબર હુમલાની ડિજિટલ પેટર્ન પણ સોની પરના  સાયબર હુમલાને મળતી આવે છે. આમ છતાં, અમેરિકાના અનેક સાયબર સિક્યોરિટી નિષ્ણાતો સોની પરના સાયબર હુમલા માટે ઉતાવળે ઉત્તર કોરિયાને જવાબદાર ઠેરવવા બદલ અમેરિકન સરકારની ટીકા કરે છે. કારણ કે, આ પ્રકારના માલવેરને કોઈ પણ વ્યક્તિ કે જૂથ ખરીદી શકે છે. એવી જ રીતે, હેકરો ઉત્તર કોરિયાના આઈપીનો ઉપયોગ કરીને પણ હુમલો કરી જ શકે છે. આ સાયબર હુમલાનો ઘટનાક્રમ પણ શંકાસ્પદ છે. હેકરોએ સોનીને પહેલો ઈ-મેઈલ કરીને પૈસાની વાત કરી હતી પણ 'ધ ઈન્ટરવ્યૂ'નો ઉલ્લેખ સુદ્ધાં નહોતો કર્યો. અમેરિકન મીડિયામાં 'ધ ઈન્ટરવ્યૂ' અને હેકિંગ વચ્ચે કોઈ સંબંધ હોવાની વાત ચગી એ પછી હેકરોએ ફિલ્મ મુદ્દે ધમકી આપવાનું ચાલુ કર્યું હતું. આ ઈ-મેઈલ પણ સારું અંગ્રેજી જાણતી વ્યક્તિએ અંગ્રેજી કાચું હોવાનો ઢોંગ કરાતો હોય એવી રીતે લખ્યા છે. આ કારણોસર અમેરિકાના અનેક સાયબર સિક્યોરિટી નિષ્ણાતોએ સાયબર હુમલા પાછળ સોનીના જ કોઈ કર્મચારી કે અધિકારીની સંડોવણી હોવાની થિયરી રજૂ કરી છે!

ઉત્તર કોરિયા પર શંકા નહીં કરવાનું વધુ એક કારણ સોની પરના સાયબર હુમલાનો ઈતિહાસ છે. સાયબર હુમલાની દુનિયામાં સોની કંપની હેકરોની સોફ્ટ ટાર્ગેટ છે. સોનીના પ્લે સ્ટેશન પર વારંવાર સાયબર હુમલા થાય છે. વર્ષ ૨૦૦૦માં સોનીએ લાખો મ્યુઝિક સીડીમાં એવી કારીગરી કરી હતી કે, યુઝર્સ જેવી કમ્પ્યુટરમાં સીડી નાંખે કે તુરંત જ તેની જાણ બહાર એક સોફ્ટવેટ કમ્પ્યુટરમાં ઈન્સ્ટોલ થઈ જાય. આ પાછળ સોનીનો હેતુ યુઝર્સ મ્યુઝિક આલબમની ગેરકાયદે કોપી ના કરે એ હતો. જોકે, આ વાતથી ગુસ્સે થઈને કેટલાક હેકરોએ વર્ષ ૨૦૦૭ સુધી સોની પર જોરદાર સાયબર હુમલા કર્યા હતા.

ખેર, અમેરિકા કે દક્ષિણ કોરિયા ઉત્તર કોરિયા સામે હજુ સુધી ઠોસ પુરાવા ભેગા કરી શક્યું નહીં હોવા છતાં આ શંકાઓને સિફતપૂર્વક ભૂલી જાય છે. જોકે, કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પર મહત્તમ આધાર રાખતા આ બંને દેશોે છેલ્લાં વર્ષોના અનુભવમાંથી બોધપાઠ લઈને સાયબર આતંક સામે ટકી રહેવાની ગંભીરતા સારી રીતે સમજી ચૂક્યા છે.

સાયબર ગુંડાગીરી કે ક્રિયેટિવ ગુંડાગીરી?

'ગાર્ડિયન ઓફ પીસ' હેકર જૂથે ૨૪મી નવેમ્બરે સોની પિક્ચર્સની તમામ કંપનીઓના કર્મચારીઓ-અધિકારીઓની અંગત માહિતી, ઉચ્ચ અધિકારીઓએ એકબીજાને કરેલા ઈ-મેઈલ, તમામ એક્ઝિક્યુટિવના પગારના ધોરણો અને અન્ય લાભો તેમજ સોની ફિલ્મ્સની રિલીઝ ના થઈ હોય એવી ફિલ્મો ચોરી લીધી હતી. આ સાયબર હુમલાને અમેરિકન પ્રમુખ બરાક ઓબામાએ 'એક્ટ ઓફ વોર' નહીં પણ 'સાયબર વેન્ડલિઝમ' ગણાવ્યું હતું. એટલે ઓબામાના મતે, આ કોઈ મોટા સાયબર યુદ્ધની શરૂઆત નહીં પણ ફક્ત સાયબર ગુંડાગીરી હતી. આ દરમિયાન સોનીએ ફિલ્મ રિલીઝ નહીં કરવાનો નિર્ણય લેતા અમેરિકન મીડિયા અને હોલિવૂડ સેલિબ્રિટીએ રાઈટ ટુ ફ્રી સ્પિચ અને રાઈટ ટુ ક્રિયેટિવ એક્સપ્રેશનનો હવાલો આપીને કંપનીની ટીકા કરી હતી. જોકે, કોઈ દેશના વડાની ઠેકડી ઉડાવતી અને તેની હત્યાનું કાવતરું સફળ થાય એવી વાર્તા ધરાવતી ફિલ્મ માટે રાઈટ ટુ ક્રિયેટિવ એક્સપ્રેશનની દુહાઈ આપવી કેટલી યોગ્ય છે? શું આ ક્રિયેટિવિટીના નામે ગુંડાગીરી નથી? ઉત્તર કોરિયા, ઈરાન કે ચીન અમેરિકન પ્રમુખની હત્યાનું કાવતરું પાર પડે એવી વાર્તા ધરાવતી ફિલ્મ બનાવે તો અમેરિકા સહન કરી શકશે? જોકે, 'સમરથ કો નહીં દોષ ગુંસાઈ'ના ન્યાયે અમેરિકાએ આવા સવાલોના જવાબો ભાગ્યે જ આપવાના હોય છે. 

કિમ અને લિઃ કોરિયામાં આ બે જ અટકોની બોલબાલા કેમ?

વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં એકદમ સામાન્ય હોય એવું ઘણું બધું ઉત્તર કોરિયામાં પ્રતિબંધિત છે. ઉત્તર કોરિયાના લોકો ટેલિવિઝનમાં માંડ એકાદ સરકારી ચેનલ કે સરકારી સમાચારનું પ્રસારણ જોઈ શકે છે. અહીં દેશ બહાર જવા માટે સરકાર પાસે મંજૂરી લેવી પડે છે. કારણ કે, દેશના કોઈ પણ નાગરિક પર ઝડપથી  વિકસી રહેલા વૈશ્વિક સમાજ, રાજકીય-આર્થિક સ્થિતિ કે સંસ્કૃતિનો પ્રભાવ પડે એ સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉન માટે જોખમી છે. અહીં બાઈબલ પર પણ પ્રતિબંધ છે. અમેરિકા અને યુરોપના મોટા ભાગના દેશોને અહીં સત્તાવાર દુશ્મન જાહેર કરાયા છે. કદાચ અમેરિકા ઉત્તર કોરિયા પર હુમલો કરે તો પણ 'સરકાર'ને લોકોનો સહકાર મળી રહે એ માટે અહીંના મીડિયામાં અમેરિકા સહિતના પશ્ચિમી દેશો વિરુદ્ધ સતત પ્રચાર થાય છે. લોકોના મગજમાં એવું ઠસાવાય છે કે, અમેરિકા તમને ગુલામ બનાવી દેવા માગે છે. અહીં ટેલિવિઝન, રેડિયો, અખબારો અને ઈન્ટરનેટ જેવા માહિતીના તમામ સાધનો પર સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉનનો સંપૂર્ણ કાબૂ છે. હવે આ યાદીમાં કિમ જોંગ ઉન નામ પરનો પ્રતિબંધ પણ ઉમેરાયો છે.

હા, સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉને આદેશ કર્યો છે કે હવે દેશમાં એક પણ વ્યક્તિ પોતાનું નામ જોંગ ઉન નહીં રાખી શકે અને કિમ અટકનો પણ ઉપયોગ નહીં કરી શકે. આ નામ પર ફક્ત તેમનો અને અટક પર ફક્ત તેમના પરિવારનો હક છે. કિમ જોંગ ઉને તમામ સરકારી વિભાગો અને સુરક્ષા એજન્સીઓને આવું નામ કે અટક ધરાવતા લોકોને ઓળખીને તેમના નામ બદલવાના આદેશ કર્યા છે. ઉત્તર કોરિયાની લોખંડી દીવાલો કૂદીને આ વાત બહાર આવે એ શક્ય જ ન હતું, પરંતુ વર્ષ ૨૦૦૮માં ઉત્તર કોરિયાથી દક્ષિણ કોરિયા ભાગી જવામાં સફળ થયેલી એક વ્યક્તિએ મીડિયાને આ માહિતી આપી છે. આ વ્યક્તિના જણાવ્યાનુસાર, વર્ષ ૨૦૦૮માં કિમ જોંગ ઈલના મૃત્યુ પછી તેમનો પુત્ર કિમ જોંગ ઉન સત્તામાં આવ્યો ત્યારે નવા જન્મેલા બાળકને દેશના ફર્સ્ટ ફેમિલીનું નામ કે અટક ધરાવતું જન્મનું પ્રમાણપત્ર આપવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો હતો. આ દરમિયાન કોઈ પણ સત્તાવાર દસ્તાવેજ પર આ નામ હોય તો તે દૂર કરવાની પ્રક્રિયા પણ ચાલુ થઈ ગઈ હતી.

ઉત્તર કોરિયાનો યુવા સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉન 

કિમ જોંગ ઉનના પિતા કિમ જોંગ ઈલ અને તેના દાદા કિમ ઈલ સંગ પણ આવા ફતવા જારી કરી ચૂક્યા છે. જોકે, ઉત્તર કોરિયામાં માહિતીના સાધનો પર સજ્જડ પ્રતિબંધના કારણે દેશભરમાં આવા ફતવાનો ચુસ્ત અમલ કરવો અઘરો છે. આજે પણ સમગ્ર કોરિયા ઉપખંડમાં 'કિમ', 'લિ' અને 'પાર્ક' અટક ધરાવતા લોકો બહુમતીમાં છે. કોરિયામાં પાંચમાંથી એક વ્યક્તિની અટક કિમ અથવા લિ હોય છે, જ્યારે દસમાંથી એક વ્યક્તિની અટક પાર્ક હોય છે. દક્ષિણ કોરિયાના પ્રમુખનું નામ પાર્ક જ્યુન હાઈ છે. (કોરિયામાં અટક હંમેશાં પહેલાં લખાય છે). આ મહિલા પ્રમુખ પહેલાંના પ્રમુખ લિ મ્યુન્ગ બાક (૨૦૦૮-૧૩) હતા. લિ મ્યુન્ગ બાક પહેલાંના પ્રમુખનું નામ કિમ દાઈ જુંગ (૧૯૯૮-૦૩) હતું અને એ પહેલાં પ્રમુખનું નામ કિમ સામ યંગ (૧૯૯૩-૯૮) હતું. કોઈ પણ વિશ્વ વિખ્યાત કોરિયન પણ મોટા ભાગે કિમ, લિ અને ક્યારેક પાર્ક હોય છે. સાય નામે ઓળખાતા ગંગનમ સ્ટાઈલ સિંગરનું પણ સાચું નામ પાર્ક જે સાંગ છે. કોરિયાનો રાજકારણી હોય કે ફિલ્મી હસ્તી, મલ્ટીનેશનલ કંપનીનો અધિકારી હોય કે સ્પોર્ટ્સમેન- બધે જ કિમ અને લિની બોલબાલા છે.

કોરિયા ઉપખંડની આશરે ૭૫ લાખની વસતીમાંથી અડધાથી પણ વધારે લોકોની અટક કિમ, લિ અને પાર્ક હોવાનો અંદાજ છે. આ સિવાય કોરિયાની સૌથી જાણીતી અટકો ચોઈ, જેઓંગ, કાંગ, યૂન, જાંગ અને શિન છે. ઉત્તર કોરિયા વિશે તો વિશ્વને ખાસ કોઈ જાણકારી મળી શકતી નથી, પરંતુ દક્ષિણ કોરિયામાં જ આશરે દસ લાખ  'કિમ' છે. સમગ્ર કોરિયા ઉપખંડ (ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિયા)માં ૨૫૦ જેટલી અટકનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાંની દસેક અટકોને બાદ કરતા બાકીની મોટા ભાગની અટકોનો ઉપયોગ કરતા કુટુંબોની સંખ્યા નહીંવત છે. કોરિયામાં કિમ અને લિ અટકોની બોલબાલાનું રહસ્ય કોરિયાના સામંતવાદી ઈતિહાસ તેમજ તેના ચીન સાથેના સંબંધમાં પડેલું છે. ચીનમાં પણ ફક્ત ૧૦૦ અટકો ચલણમાં છે. કોરિયાના જાગીરદારોએ છેક પાંચમી સદીથી ચીનના શાસકોનું પ્રભુત્વ સ્વીકારી લીધું હતું. ચીનના શાસકો કોરિયન જાગીરદારોને આગવી ઓળખ આપવા માટે પોતાની અટકોનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ આપતા હતા. હાલ કોરિયામાં ૧૩૦ જેટલી અટકો મૂળ ચીની સમાજની છે.

કોરિયામાં છેક નવમી દસમી સદીની આસપાસના ગાળામાં કિમ અને પાર્ક જેવી સામંતવાદી ઈતિહાસ સાથે સંકળાયેલી અટકો લોકપ્રિય હતી. અહીં ઈસ. પૂર્વે નવમી સદીથી ઈસ. ૯૩૫ સુધી શિલ્લા વંશનું વર્ચસ્વ હતું. આ સામ્રાજ્યના સ્થાપકો કિમ વંશના લોકો હતા. કિમ વંશના લોકોએ કોરિયામાં આશરે એક હજાર વર્ષ શાસન કર્યું. એવી જ રીતે, કોરિયાના મોટા ભાગના વિસ્તારમાં ઈસ. ૧૩૯૨થી છેક ૧૯૧૦ સુધી ચોસુન સામ્રાજ્યનું શાસન હતું, જે વિશ્વમાં સૌથી લાંબો રાજ કરનારા રાજવી વંશ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ સામ્રાજ્યના સ્થાપક લિ અટક ધરાવતા હોવાથી તે લિ સામ્રાજ્ય તરીકે પણ ઓળખાય છે. લિ સામ્રાજ્યના આશરે પાંચ સદીના શાસનકાળમાં પણ હજારો કુટુંબો લિ અટક અપનાવતા ગયા. આમ, કિમ અને લિ સામ્રાજ્યમાં આ બંને અટક વડની વડવાઈઓ ફેલાય એવી રીતે સમગ્ર કોરિયા ઉપખંડમાં ફેલાઈ ચૂકી છે. વળી, કોરિયામાં રાજવી પરિવારો તેમજ ગણ્યાગાંઠયા ઉમરાવ કુટુંબોને જ અટકોનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ હતી. કારણ કે, કોરિયન સમાજમાં અટક સામાજિક મોભો બતાવવાનું એક માધ્યમ હતું. કોરિયામાં વર્ષ ૧૯૧૦ સુધીમાં સમાજના ઉપલા અને નીચલા વર્ગ વચ્ચેની ખાઈ બહુ ઊંડી થઈ ચૂકી હતી. કોરિયામાં અટક ધરાવનારા લોકોનો સામાજિક મોભો ઊંચો ગણાતો હતો.

પરંતુ વર્ષ ૧૯૧૦માં જાપાને કોરિયા પર કબજો કરતા ચોસુન સામ્રાજ્યનો અંત આવ્યો અને સામંતશાહી પરંપરાઓ ભૂલાવાની શરૂઆત થઈ. બાદમાં કોરિયા ઉપખંડમાં સામ્યવાદના પ્રભાવ વધ્યો અને સામાજિક ભેદભાવો પણ ભૂંસાવા લાગ્યા. ચોસુન સામ્રાજ્યના અંત સુધી સમાજના જે નીચલા વર્ગને અટકનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ નહોતી તેમને પણ સામ્યવાદના પ્રભાવ તળે આ લાભ મળ્યો. આ શોષિત વર્ગ નહોતો ઈચ્છતો કે, તેઓ સામંતવાદીઓ અને ઉમરાવોથી નીચેની કક્ષાના કે તેમના ગુલામો તરીકે ઓળખાય. આ વર્ગે ખૂબ મોટા પાયે કિમ અને લિ અટકો સ્વીકારવાનું શરૂકર્યું. વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં અટક સામાન્ય રીતે વંશીય મૂળ (જિનેટિકલ ઓરિજિન)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, પરંતુ કોરિયામાં આવું નથી. કોરિયામાં અટકો વંશીય મૂળ સાથે સંકળાયેલી હોય એ જરૂરી નહીં હોવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ સમાજના નીચલા વર્ગને પણ કિમ અને લિ અટકો સ્વીકારવાની છૂટ મળી એ છે. એટલે કોરિયામાં કિમ અને લિના જુદા જુદા વંશોને છૂટા પાડવા માટે પ્રાંતનું નામ અપાય છે. જેમ કે, 'ગ્યોંગ્જુ કિમ'. ગ્યોંગ્જુ દક્ષિણ કોરિયામાં દક્ષિણ-પૂર્વીય દરિયા કિનારે આવેલું શહેર છે. કોરિયામાં આવા ૩૦૦ જેટલા વિસ્તારોના લોકોએ કિમ અટક સ્વીકારી છે.

શિલ્લા અને ચોઝુન સિવાય દક્ષિણ કોરિયાના ગોરિયો નામના રજવાડાએ (ઈસ. ૯૧૮થી ૧૩૯૨) પણ કિમ અને લિ અટકનું ચલણ વધારવામાં આડકતરી ભૂમિકા ભજવી છે. કોરિયામાં ચોઝુન કાળમાં સરકારી અધિકારીઓની ભરતી કરવા માટે સિવિલ સર્વિસ જેવી પરીક્ષા લેવાતી, જે ત્યાં ગ્વાજિયો નામે જાણીતી હતી. ગોરિયો રાજવંશના સ્થાપક રાજા વાંગ જિયોને કેટલાક સુધારાત્મક પરિવર્તનો કરવા ગ્વાજિયોમાં અરજી કરનારા ઉમેદવારો માટે અટકની નોંધણી ફરજિયાત બનાવી. આ દરમિયાન અનેક ઉમરાવ પરિવારો સિવિલ સર્વિસનો લાભ લેવા માટે ખૂબ ઝડપથી કિમ અને લિ અટક સ્વીકારતા ગયા. થોડા સમય પછી આ બંને અટકો ઉચ્ચ સરકારી અધિકારીઓની સાથે સાથે સફળ વેપારીઓમાં પણ લોકપ્રિય થઈ ગઈ. કોરિયામાં ૧૮મી સદીમાં ઉચ્ચ વર્ગના લોકોમાં પોતાને રાજવંશ કે ઉચ્ચ ઉમરાવ વર્ગના સાબિત કરવા માટે કૌટુંબિક ઈતિહાસના સંદર્ભો ધરાવતા 'જોકબો' નામે જાણીતા પુસ્તકો વસાવવાનું મોટા પાયે શરુ થઈ ગયું હતું. (ગુજરાતમાં  બારોટ જાતિના લોકો પણ આવા કૌટુંબિક ઈતિહાસના સંદર્ભો ધરાવતા ચોપડા બનાવવા માટે જાણીતા છે.) જોકે, જોકબોની બોલબાલા વધતા તેમાં ભ્રષ્ટાચાર પણ વ્યાપક રીતે વધ્યો. જોકબો નિષ્ણાતો લાંચ લઈને પોતાના પૂર્વજોના નામો તેમાં નોંધાવવા માંડયા. પરિણામે આજના કોરિયામાં કિમ, લિ કે પાર્ક અટક ધરાવતા કુટુંબોના વંશજો જનીનિક સામ્યતા ધરાવતા હોય એ જરુરી નથી.

આ ઉપરાંત કોરિયામાં સદીઓ સુધી સરખી અટક ધરાવતા લોકોના લગ્નો પણ પરંપરા વિરુદ્ધના ગણાયા. પરંતુ ૧૯મી સદીમાં સામ્યવાદના પ્રભાવમાં લગભગ તમામ સામંતવાદી પરંપરાઓને યુવાનોએ ફગાવી દીધી. આજે કોરિયામાં સરખી અટક ધરાવતા લગ્નો સામાન્ય છે પણ અહીંના પુરુષપ્રધાન સમાજમાં દરેક સ્ત્રી લગ્ન પછી પતિની અટક સ્વીકારે છે. આ કારણોસર પણ કિમ અને લિ અટક ધરાવતા કુટુંબોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. દક્ષિણ કોરિયાનું નાગરિકત્વ મેળવવામાં સફળ થનારા ચીન, વિયેતનામ, મોંગોલિયા અને ફિલિપાઈન્સના લોકો પણ મોટા ભાગે કિમ અને લિ અટક સ્વીકારે છે. આ બંને પછી સૌથી વધુ લોકપ્રિય અટકો પાર્ક અને ચોઈ છે. અટકોના આ ચક્રવ્યૂહમાં કોરિયામાં વર્ગ ભેદ નાબૂદ થઈ જવો જોઈએ, પરંતુ એવું થયું નથી. ઉત્તર કોરિયાની તો વિશ્વ પાસે ખાસ કોઈ માહિતી નથી, પરંતુ દક્ષિણ કોરિયામાં અટકની પાછળ લગાવેલું પ્રાંતનું પૂંછડું આજે પણ સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય સ્તરે મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જેમ કે, અટક ભલે કિમ હોય પણ જો અટક પાછળનો પ્રાંત સમાન હોય તો લોકો પ્રાંતીય એકતાની ભાવના દર્શાવવા પરસ્પર સહકાર દાખવતા હોય છે.

આમ, વિશ્વના મોસ્ટ એડવાન્સ્ડ ટેક્નોલોજિકલ દેશના વેપારીઓ માટે આજેય આખું નામ એ ફક્ત ઓળખ નહીં પણ ગૌરવનું પ્રતીક છે.

કિમ જોંગ ઉનઃ પ્લે સ્ટેશનથી સરમુખ્યાર સુધી...

અમેરિકા સહિતના રાષ્ટ્રો પરમાણુ શસ્ત્રો મુદ્દે ઈરાન સાથે વાટાઘાટો કરીને ઉકેલ લાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે એ જ સમયે ઉત્તર કોરિયાના સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉને દેશના બીજા નંબરના સૌથી મજબૂત નેતા અને  પોતાના સગા ફુવાને મોતની સજા ફટાકારતા તે ફરી એકવાર ચર્ચામાં છે. પશ્ચિમી દેશોનું માનવું છે કે છેલ્લાં કેટલાક સમયથી કિમ જોંગ ઉન પણ પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવા તરફ ધ્યાન આપી રહ્યા છે અને ચીન જેવો ખંધો દેશ પણ ઉત્તર કોરિયાને પાછલા બારણે મદદ કરી રહ્યો છે. અમેરિકા અને તેના મિત્ર રાષ્ટ્રો માટે ઉત્તર કોરિયાના અંગત મામલામાં ચંચુપાત કરવા આટલું કારણ પૂરતું છે.

ઉત્તર કોરિયાએ પીઢ નેતા જાંગ સોન્ગ થેક પર રાજદ્રોહ સહિતના આરોપો લગાવીને 12મી ડિસેમ્બરે તેમને સજા-એ-મોત આપી દીધી છે. 67 વર્ષીય જાંગ સોન્ગ થેક પર આરોપ હતો કે, ડિસેમ્બર 2011માં કિમ જોંગ દ્વિતીયનું અવસાન થયું એ પછી તેમનામાં સર્વોચ્ચ સત્તા હાંસલ કરવાની લાલસા જાગી હતી. જાંગ સોન્ગ થેક પર ભ્રષ્ટાચાર, અનેક સ્ત્રીઓ સાથે અવૈધ સંબંધો, જુગારમાં સંપત્તિનો વેડફાટ તેમજ ડ્રગ્સ સેવનના આરોપો પણ મૂકાયા હતા. એશિયાઈ બાબતોના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, કિમ જોંગ દ્વિતીયના પુત્ર કિમ જોંગ ઉન હજુ 30 જ વર્ષના છે અને પોતાના સગા ફુવાની ‘હત્યા’ કરાવીને તેઓ ઉત્તર કોરિયાના રાજકીય વર્તુળમાં સંદેશ આપવા માગે છે કે, પોતાની ઈચ્છા વિરુદ્ધ વિચાર સુદ્ધાં કરનારા પારિવારિક સભ્યને પણ તેઓ કચડી નાંખશે. જાંગ સોન્ગ થેકે કિમ જોંગ દ્વિતીયના બહેન કિમ ક્યોંગ હુઈ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. એટલું જ નહીં, તેમણે ઉત્તર કોરિયાના સરમુખત્યાર તરીકે યુવાન ભત્રીજા કિમ જોંગ ઉનને આરૂઢ કરવામાં પણ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. જોકે, કિમ જોંગે ફુવાની હત્યા કરાવીને એ સંદેશ આપવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો છે કે, હવે તેઓ દેશનું સુકાન સંભાળવા માટે કાબેલ છે, મજબૂત છે અને દેશની પ્રજાનું રક્ષણ કરવા પણ સક્ષમ છે.

જાંગ સોન્ગ થેક અને  યુવા સરમુખત્યાર કિમ જોંગ થેક 

જાંગ સોન્ગ થેક ઉત્તર કોરિયામાં પણ ચીન જેવા આર્થિક સુધારાના હિમાયતી હતા અને ચીન માટે તેઓ ઉત્તર કોરિયામાં રહેલી મહત્ત્વની વ્યક્તિ હતા. જોકે, ચીને હંમેશાંની જેમ પોતાના સ્વાર્થ ખાતર આ વાતને ઉત્તર કોરિયાનો અંગત મામલો ગણાવીને કોઈ ટિપ્પણી કરવાનું ટાળ્યું છે. સામ્યવાદી ચીનની લોખંડી દીવાલોની પેલે પાર શું ચાલે છે એની વિશ્વને બહુ ઓછી માહિતી મળતી હોય છે. એવી જ રીતે, સરમુખત્યારશાહી ધરાવતા ઉત્તર કોરિયામાં પણ જે કંઈ ચાલી રહ્યું છે તે વાત સરકાર ઈચ્છે એટલી જ જાહેર થાય છે. ઉત્તર કોરિયાની તમામ ન્યૂઝ એજન્સીઓ, રેડિયો અને છાપા પર સરકારનો સીધો કાબૂ છે. આ સ્થિતિમાં ઉત્તર કોરિયાની સંપૂર્ણ સાચી હકીકતો બહાર આવે એવી શક્યતા બહુ ઓછી હોય છે. એશિયાઈ બાબતોના નિષ્ણાતો કહે છે કે, કિમ જોંગ દ્વિતીયના મૃત્યુ પછી જાંગ સોન્ગ થેકમાં સત્તા હડપવાની ઈચ્છા જાગી હોઈ શકે છે. જો આ વાત સાચી હોય તો ઉત્તર કોરિયાના રાજકીય વર્તુળમાં તેમના બીજા પણ કેટલાક સાથીદારો હશે અને એ તમામની કિમ જોંગ ઉને હત્યા કરાવી દીધી હોઈ શકે છે.

એક મત છે કે, ઉત્તર કોરિયામાં પણ કિમ જોંગ ઉનની નીતિઓથી જુદો મત ધરાવતો તેમજ સ્પષ્ટ વિચારો ધરાવતો ‘વિરોધ પક્ષ’ અસ્તિત્વમાં આવ્યો હોઈ શકે છે. જાંગ સોન્ગ થેક અને તેમના અનુયાયીઓનું પણ માનવું હતું કે, કિમની નીતિઓ ઉત્તર કોરિયાને અંધકારની ખાઈમાં ધકેલી રહી છે. કિમ જોંગ ઉન વિશ્વના તમામ દેશોના શાસકોમાં સૌથી યુવાન છે અને તેઓ સરમુખત્યારશાહી માટે વિશ્વનું સૌથી આદર્શ મોડેલ ઘડીને ‘આધુનિક સરમુખત્યાર’ હોવાનો દેખાવ કરી રહ્યા છે. કિમ જોંગ ઉન કિશોરવયથી જ સ્વિત્ઝર્લેન્ડની ઈન્ટરનેશનલ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કરતા હતા અને અહીં તેમનો મોટા ભાગનો સમય પ્લે સ્ટેશન રમવામાં વીતતો હતો. પ્લે સ્ટેશન રમતો આ યુવાન ઉત્તર કોરિયામાં પાછો આવીને જે રીતે રાજકાજ ચલાવી રહ્યો છે તે જોતા એવું બિલકુલ નથી લાગી રહ્યું કે, તે ઉત્તર કોરિયાને ‘આદર્શ સરમુખ્તયાર રાષ્ટ્ર’ બનાવી શકે.

કિમ જોંગ ઉન પણ ઉત્તર કોરિયાનું શાસન અન્ય સરમુખત્યારોની જેમ જ કોઈ માફિયાની જેમ ચલાવી રહ્યા છે. તેઓ વિશ્વકક્ષાએ અને ઘરઆંગણે પોતાનું વજન વધારવા જ પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાની વાતો કરી રહ્યા છે. કિમ જોંગ પણ બીજા સરમુખત્યારોની જેમ પ્રજાને સતત ભયના ઓથાર તળે રાખીને સત્તા ટકાવી રાખવામાં પાવરધા છે. રાજકીય તંત્ર અને લશ્કરમાં પણ સરમુખત્યારનો ભય સતત છવાયેલો રહે એ માટે તેઓ પોતાના વિરોધીઓની જાહેરમાં જ ક્રૂરતાપૂર્વક હત્યા કરાવે છે. કિમ જોંગ ઉને ડિસેમ્બર 2011માં સત્તા સંભાળ્યાના એક જ વર્ષમાં ડેપ્યુટી ડિફેન્સ મિનિસ્ટર કિમ ચોલને તોપથી ઉડાવવાનો હુકમ કર્યો હતો. કારણ કે, તેમના પિતાના મૃત્યુ બાદ યોજાયેલી શોકસભામાં કિમ ચોલે સ્વ. કિમ જોંગ દ્વિતીયને સન્માન નહોતું આપ્યું. આ અંગે પાડોશી દેશ દક્ષિણ કોરિયાના મીડિયામાં અહેવાલ હતા કે, ઉત્તર કોરિયાના સરમુખત્યાર કિમ જોંગ ઉનનું લશ્કર જ્યાં નિયમિત કૂચ કરે છે એ રણપ્રદેશમાં કિમ ચોલને તોપથી ફૂંકી મરાયા હતા. કિમ જોંગ ઉને આદેશ કર્યો હતો કે, “તેમના વાળ પણ બચવા ના જોઈએ...”

હજુ ગયા અઠવાડિયે જ દક્ષિણ કોરિયાની સરકારે બીજી એક ચોંકાવનારી વિગતો જાહેર કરી છે કે, ઉત્તર કોરિયાની સરમુખત્યાર સરકારે ફિમેલ મ્યુઝિકલ ગ્રૂપ ઉન્હાસુ ઓરકેસ્ટ્રાના તમામ સભ્યોને જાહેરમાં ગોળીએ વીંધી નંખાવ્યા છે. આ ગ્રૂપના સભ્યોમાં કિમ જોંગ ઉનની પૂર્વ પ્રેમિકાનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આ ગ્રૂપ પર પોર્નોગ્રાફી જોવાનો અને પોતાનું નગ્ન રેકોર્ડિંગ કરવાનો આરોપ હતો. કિમની હાલની પત્ની રિ સોલ-જૂ પણ આ જ ગ્રૂપની ગાયિકા રહી ચૂકી છે. કિમ જોંગ ઉન આધુનિક દેખાવા પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું કઢંગુ અનુકરણ કરે છે. ઉત્તર કોરિયાએ ‘મોરાનબોંગ બેન્ડ’ નામે સ્પાઈસ ગર્લનું ઉત્તર કોરિયાઈ વર્ઝન રજૂ કર્યું હતું, જેની પાંચેય ગાયિકાને ખુદ કિમ જોંગ ઉને પસંદ કરી હતી. ઉત્તર કોરિયાના કોન્સર્ટમાં યુવતીઓ મિની સ્કર્ટ અને હિલ પહેરીને પર્ફોર્મ કરતી હોય છે. જુલાઈ 2012માં આવા જ એક કોન્સર્ટમાં કિમ જોંગ ઉન પર્ફોર્મરો સાથે જાહેરમાં સ્ટેજ પર ગયા હતા. આ તમામ પર્ફોર્મરોએ મિકી માઉસ અને વિની ધ પૂહના કોસ્ચ્યુમ્સ પહેર્યા હતા. તેઓ  સિન્ડ્રેલા અને ટોમ એન્ડ જેરીની ધૂમ પર નાચી રહ્યા હતા, પરંતુ આ ધૂનની વચ્ચે અચાનક મિલિટરી ઓપરેશન અને મિસાઈલોના અવાજ આવવા માંડે છે અને સ્ટેજ પરના જાયન્ટ ટીવી સ્ક્રીન પર અમેરિકાના વ્હાઈટ હાઉસ અને ન્યૂયોર્ક પર પરમાણુ હુમલો થતો દર્શાવાય છે. જોકે, આ ફૂટેજ કમ્પ્યુટર જનરેટેડ હોય છે. આવી રીતે તેઓ પ્રજાના માનસમાં અમેરિકા વિરુદ્ધ સતત ઝેર ભરતા રહે છે.

કિમ જોંગ ઉનના શાસનમાં બધું આગોતરું આયોજન થયેલું હોય છે. તેમના બધા જ કાર્યક્રમો સારી રીતે ‘કોરિયોગ્રાફ્ડ’ હોય છે. તેઓ લોકો સાથે હળતા મળતા હોય ત્યારે અચાનક તેમને તેમની પર્સનલ બોટમાં લઈ જવાય છે. આ દરમિયાન અનેક લોકો પાણીમાં કૂદે છે અને કહે છે કે, “પ્લીઝ અમને છોડીને ના જાઓ... લોંગ લિવ કિમ જોંગ, લોંગ લિવ...” જોકે, કિમ જોંગ ઉન બીજા સરમુખત્યારો જેવા જ છે અને અંદરથી ભયભીત છે. તેમની વિચિત્ર હેર સ્ટાઈલ વિશે પણ એવું કહેવાય છે કે, તેઓ હેર સ્ટાઈલિસ્ટથી ડરતા હોવાથી પોતાના વાળ જાતે જ કાપે છે. પરંતુ ઉત્તર કોરિયામાં આ હેર સ્ટાઈલ ‘યૂથ’ કે ‘એમ્બિશન’ હેરકટ તરીકે ઓળખાય છે. લોકોનો નેતા હોવાનો દાવો કરનારા કિમ જોંગ ઉને ગયા વર્ષે વીસ લોકોની જાહેરમાં હત્યા કરાવી હતી અને આ વર્ષે આ આંકડો એંશીએ પહોંચી ગયો છે. નવાઈની વાત તો એ છે કે, જાહેરમાં થતા આવા ઘાતકી કૃત્યો જોવા નાગરિકોએ ફરજિયાત આવવાનું હોય છે, જેમાં સાત વર્ષથી મોટા બાળકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ઉત્તર કોરિયાની જેલોમાં કેદીઓ માનસિક સંતુલન ગુમાવીને કિમ જોંગ ઉન કે સરકાર વિરુદ્ધ બોલે ત્યારે તેમના મ્હોંમાં પથ્થરો ખોસી દેવાય છે. આવા કેદીઓને જાહેરમાં જ બાંધીને ત્રણ વ્યક્તિની ફાયરિંગ સ્ક્વૉડ તેમના ચહેરા સુદ્ધાં ગોળીઓથી વીંધી નાંખે છે. ઉત્તર કોરિયાની ‘પ્રજા વિરુદ્ધનો ગુનો’ કરનારાને તો સજા અપાય જ છે, પણ તેમની ત્રણ પેઢી એટલે કે તેમના દાદા-દાદી અને બાળકોને પણ ભયાનક જેલો (પ્રિઝન કેમ્પ)માં ધકેલી દેવાય છે. આ પ્રકારના કેમ્પોમાં આજે પણ હજારો કેદીઓ સડી રહ્યા છે, જે ઉત્તર કોરિયામાં ક્વાન-લિ-સો એટલે કે, લેબર કોલોની તરીકે ઓળખાય છે. ઉત્તર કોરિયામાં સરકાર દ્વારા જાહેરમાં  જ આવા ઘાતકી કૃત્યો રોજિંદી ઘટના છે.

ખેર, પશ્ચિમી દેશોએ કિમ જોંગ ઉનને બાળક ગણીને કદાચ ઓછા આંક્યા હતા પણ એક જ વર્ષમાં તેઓ પણ બીજા સરમુખત્યારોની જેમ ક્રૂર શાસક બની ગયા છે. જોકે, તેમના હાલહવાલ પણ ઈરાકના સદ્દામ હુસેન, લિબિયાના મુઅમ્મર ગદ્દાફી કે ઈજિપ્તના હોશની મુબારક જેવા થશે કે નહીં એ તો સમય જ કહેશે.